Danas je Petrovdan - praznik posvećen prvim propovednicima hrišćanstva i najbližim učenicima Isusa Hrista

Ovaj veliki crkveni i narodni praznik, posvećen prvim propovednicima hrišćanstva i najbližim učenicima Isusa Hrista, slavi se 29. juna po julijanskom kalendaru (12. jula po gregorijanskom) i spada u red 15 najvećih hrišćanskih praznika.

Sveti apostoli Petar i Pavle zauzimaju posebno mesto u istoriji Hristove Crkve. Iako potpuno različitog porekla, obrazovanja i karaktera, njih dvojica su neraskidivo spojeni u veri, propovedi i mučeničkom svedočanstvu za Gospoda Isusa Hrista. Petar, prosti ribar iz Galileje, bio je prvi među učenicima koji je javno ispovedio Hristovo božanstvo, dok je Pavle, obrazovani rimski građanin i nekadašnji progonitelj hrišćana, nakon čudesnog obraćenja na putu za Damask postao najrevniji "apostol neznabožaca".

Drevnost praznika i bogoslužbeni kanon

Po svedočenju mnogobrojnih crkvenih izvora, praznovanje Svetih prvovrhovnih apostola Petra i Pavla prisutno je u Crkvi od samih početaka, neposredno nakon upokojenja ova dva vatrena propovednika evanđelske reči Božje. Sveti apostol Pavle u svojoj Poslanici Jevrejima bogomudro savetuje hrišćane da se svagda sa ljubavlju i pobožnošću molitveno sećaju svojih učitelja u veri i onih koji su im nadahnuti Duhom Svetim propovedali reč Spasenja. Drevni hrišćani su veoma rano ustanovili molitveni spomen na svoje prvovrhovne učitelje.

Zanimljivo je da ovo drevno praznovanje u ranoj Crkvi nije uvek savršavano u isti dan širom hrišćanskog sveta. Postoje istorijska svedočanstva prema kojima je njihov spomen negde obeležavan neposredno nakon praznika Roždestva Hristovog, a negde nedelju dana nakon Bogojavljenja (Epifanije). Sveti Sofronije Jerusalimski svedoči da su se apostoli Petar i Pavle proslavljali u četvrti dan posle Božića. Vremenom je Crkva ujednačila liturgijsku godinu, fiksirajući praznik za dan njihovog zajedničkog stradanja pod carem Neronom.

Ovom velikom prazniku prethodi višenedeljni Post u čast Svetih Apostola, koji je u našem blagočestivom narodu poznatiji kao Petrovdanski ili Apostolski post. Njegovo trajanje je promenljivo i zavisi od datuma proslave Vaskrsa, a završava se uoči samog Petrovdana, pripremajući verne kroz podvig i molitvu za evharistijsko slavlje.

Narodni običaji i kalendarska prekretnica kod Srba

U srpskoj narodnoj tradiciji, Petrovdan se od davnina smatra za jasnu kalendarsku granicu u godini. Veruje se da nakon ovog dana u prirodi nastupaju promene koje ukazuju na nezaustavljivo približavanje jeseni. Slična verovanja susreću se i kod drugih pravoslavnih naroda; tako kod Rusa postoji predanje da Sveti Petar na ovaj dan "popljuva" lišće, zbog čega se posle Petrovdana više ne kuvaju lekovite trave i biljke, niti se lome grane za metle. Bugari su verovali da posle ovog praznika vreme biva hladnije, da se Sunce okreće zimi, ptice prestaju da pevaju, a trava usporava svoj rast. U južnoruskim gubernijama narod je u osvit zore odlazio da "čuva Sunce", posmatrajući kako ono na izlasku navodno "igra" i preliva se u najlepšim bojama.

Najprepoznatljiviji i najslikovitiji običaj kod Srba vezan za ovaj praznik jeste paljenje lila uoči Petrovdana. Lile se prave od mlade kore divlje trešnje ili breze, koja se pričvrsti na leskov štap. Deca i omladina se okupljaju na trgovima, raskrsnicama i uzvišenjima gde pale ove buktinje i vrte ih u krug.

Ovaj običaj ima duboku hrišćansku simboliku. Paljenje vatre i lila simboliše istorijska vremena kada su bezbožni rimski carevi surovo progonili i mučili hrišćane, vezujući ih za drvene stubove, natapajući ih smolom i paleći ih žive. Njihova tela su tada gorela kao buktinje, osvetljavajući rimske trgove. Današnje petrovdanske lile podsećaju nas na tu svetlost i nepokolebljivost vere koja svetli u tami.

U pojedinim krajevima istočne Srbije, poput Homolja i Zvižda, sačuvan je i običaj paljenja velikih vatri zvanih privjeg. Ove vatre su se namenjivale svim upokojenim srodnicima koji su sa ovog sveta otišli bez upaljene sveće, kako bi im se na taj način simbolično osvetlio put u Carstvu nebeskom.

 

Izvor: Epicentar press