Obeležavanje 110 godina od smrti Nadežde Petrović u Čačku

Polaganje venaca ispred spomenika Nadeždi Petrović u Čačku planirano je u 11 časova.

Nadežda Petrović je rođena u Čačku, 11. oktobra 1873, od oca Dimitrija Mite iz Beograda, učitelja crtanja u čačanskoj Gimnaziji i majke Mileve, učiteljice Ženske osnovne škole, rođene Zorić, iz Titela, sestričine Svetozara Miletića.

Kada je imala sedam godina porodica se zbog Mitinog zdravlja preselila u Karanovac, gde je Nadežda krenula u osnovnu školu. Povratak za Beograd 1884. usledio je iz više razloga. Vratili su se u porodičnu kuću u Ratarskoj ulici na Paliluli. Otac se zapošljava u Poreskoj upravi.

Nadežda se upisuje na prestižnu Višu žensku školu. Uporedo je pohađala privatne časove crtanja kod slikara čorđa Krstića, svoje slikarsko obrazovanje nastavlja kod slovačkog umetnika Kirila Kutlika. Nadežda je stekla status predavača i postavljena je za učiteljicu crtanja u Višoj ženskoj školi 1893. Odlazi u Minhen i kod Antona Ažbea nastavlja da radi na umetničkom obrazovanju. Neumorno je slikala, obilazila izložbe, naučila nemački, ruski i francuski jezik. Uvređena postupkom majke svog verenika, koja je tražila veliki miraz, raskida veridbu i odlučuje da njen životni poziv bude slikarstvo. Prvu izložbu u Srbiji imala je 1900. Sredina nije prihvatila njene radove. Vratila se u Srbiju 1902. Nastavlja da slika u duhu energičnog ekspresioniste, i radi kao nastavnica crtanja na Višoj ženskoj školi.

Od 1903. učešćem u osnivanju Kola srpskih sestara i nošenjem humanitarne pomoći u neoslobođene krajeve, Nadežda započinje svoj društveni angažman. Prvi sastanak radi osnivanja dobrotvornog društva sazvan je jula meseca 1903. u rodnoj kući njenog oca, Mite Petrovića, tada visokog činovnika u Ministarstvu finansija. Među osnivačima Kola pominju se bračni par Ivanić, Prodanović, Nušić, zabeležena su i druga imena: Stanka Lozanić, Julijana čuknić, Jela Bajloni. Ivan Ivanić i Branislav Nušić izradili su pravila "za jedno žensko patriotsko-humano-kulturno društvo, koje će imati svoje odbore po svim većim mestima Kraljevine Srbije, da pruže što veću pomoć postradalom srpskom narodu u Staroj Srbiji i Makedoniji". Nušić je predložio naziv "Kolo srpskih sestara".

 

Foto: Epicentar press, arhiva

 

Na Veliku Gospođu 15. avgusta 1903. u sali Kolarca održana je prva skupština. Prva predsednica je bila Savka,supruga dr Jovana Subotića, sestra Mihaila Polit Desančića. Tri hiljade ljudi ispunilo je dvoranu, sve okolne prostorije i baštu Kolarca. Posle dve godine Subotićku je zamenila Ljubica Luković koja je preminula 1915. od pegavca kao i Nadežda Petrović, koje su se dobrovoljno prijavile da budu ratne bolničarke.

Duboko odana svom rodu, Nadežda je među prvima postala članica Narodne odbrane, patriotskog društva čiji je cilj pomaganje Srbima u neoslobođenim krajevima. Nakon Makedonije i strahota koje je tamo videla prozebla i bolesna neko vreme se povlači na porodično imanje u Resnik i u potpunosti se posvećuje slikanju, i organizovanju Prve jugoslovenske umetničke izložbe za koju je dobila orden Svetog Save IV stepena. Učestvuje u osnivanju Društva srpskih umetnika Lada i Prve umetničke kolonije u Sićevu kod Pirota, 1905.

Nadežda Petrović drži vatrene rodoljubive govore povodom aneksije B i H 1908. sa balkona Narodnog pozorišta u Beogradu. Kuća u Ratarskoj postaje stecište okupljanja srpskih rodoljuba. Istovremeno, to je najplodniji deo njenog stvaralaštva,tzv. srbijanska faza kada nastaju slike: Beogradsko groblje, Resnik, Autoportret. Godine 1910. dobija stipendiju od srpske Vlade i odlazi u Pariz, odseda u ateljeu svog prijatelja iz Minhena, Ivana Meštrovića. Od početka Prvog balkanskog rata 1912. do svoje smrti, Nadežda je na braniku otadžbine, prijavljuje se kao dobrovoljna bolničarka i sa srpskom vojskom proživljava sve strahote rata, preležala je tifus, koleru i upalu pluća. Kratki predah između dva balkanska rata provela je u Beogradu. Odlikovana je za iskazanu revnost u službi i hrabrost od Crvenog krsta za milosrđe.

Objava rata 1914. zatekla je u Italiji, gde je sa najmlađim bratom Rastkom bila u poseti Venecijanskom bijenalu. Odbivši predlog Vrhovne komande da se priključi Komisiji Crvenog krsta u Švajcarskoj, krenula je na dužnost pri poljskoj bolnici Dunavske divizije. I mada je po nalogu Vrhovne komande predviđena za predstavnika Srbije na konferenciji u Rimu, ona odlazi u Valjevsku bolnicu, da pomaže bolesnim i ranjenim vojnicima, gde umire 3. aprila 1915. od tifusa. Posmrtni ostaci preneti su iz Valjeva u porodičnu grobnicu na Novom groblju u Beogradu 1935.godine.

 

Polaganje venaca na spomenik Nadežde Petrović u Čačku 2017; Foto: Epicentar press, arhiva

 

Na tradiciji njenog umetničkog i životnog dela, od 1960. organizuje se Memorijal Nadežde Petrović, bijenalna izložba aktuelne likovne prakse, koju od 1961. organizuje Umetničke galerija "Nadežda Petrović" u Čačku.

Čačani s ponosom govore da je njihov grad, mesto rođenja najpoznatije srpske slikarke, kome je čuveni vajar Ivan Meštrović, 1955.godine poklonio Nadeždinu skulpturu u bronzi. Iste godine odbranjena je doktorska teza kojom je Katarina Ambrozić, prikazala značaj i ulogu koju Nadežda Petrović zauzima u savremenom srpskom slikarstvu.

 

Izvor: Epicentar press